EN       : انتخاب زبان
   صفحه اصلی |  پیوندهای مفید | نمودار سازمانی | ورود به سايت  |  تماس با ما
مرکز ملی پیش بینی و هشدار مخاطرات دریایی
مخاطرات سونامی
 
مخاطرات سونامی

 سونامی یک موج بلند است که پریود آن از چند دقیقه تا چند ساعت تغییر می‌کند. طول موج سونامی ممکن است چند صد کیلومتر تا چند هزار کیلومتر باشد. ارتفاع موج سونامی در داخل دریا و دور از ساحل بسیار کم است و معمولاً‌ از روی کشتی قابل تشخیص نیست.  پدیده‌های مختلفی می‌توانند باعث تشکیل موج سونامی شوند. اما محیط تشکیل سونامی نیز اهمیت دارد. سونامی در دریاهای کم عمق تشکیل نمی‌شود.

جابه جایی گسل‌های بزرگ در بستر دریاها و اقیانوس‌ها و ایجاد زمین‌لرزه‌ای بزرگ می‌تواند موج سونامی ایجاد کند. اگر حرکت گسل به گونه‌ای باشد که اختلاف ارتفاع عمودی ایجاد کند و ضربه‌ی حاصل بر آب در بستر به اندازه‌ی کافی بزرگ باشد، موج سونامی تشکیل می‌شود. بنابراین امواج سونامی معمولاً توسط زمین‌لرزه‌های بزرگ ( 7 ریشتر و بزرگتر از آن ) ایجاد می شوند.  

 

 

 

 

چگونگی شکل گیری موج سونامی 

 

یکی دیگر از دلایل ایجاد موج سونامی، ریزش حجم زیادی از رسوبات در بستر دریا یا زمین‌لغزه است. همان طور که در دامنه‌ی پرشیب کوه‌ها زمین‌لغزه و ریزش کوه اتفاق می‌افتد، در بستر پرشیب دریاها و اقیانوس‌ها نیز ممکن است این پدیده رخ دهد. در صورتی که حجم زیادی از رسوبات به طور ناگهانی جابه جا شوند، موج سونامی ایجاد می‌شود.

 

 

نحوه ایجاد سونامی در اثر  زمین لغزش

 

در اقیانوس‌ها جزایر بسیاری وجود دارند که دارای ارتفاع زیاد و سطح مقطع کوچک هستند،‌ اگر جزیره‌ی بشکند و ریزش کند، موج سونامی بسیار بزرگ ایجاد خواهد کرد. گهگاه گازهای جمع شده در لایه‌های رسوبی از محل شکستگی‌ها فوران می‌کنند (گل فشان). فوران ناگهانی و با حجم زیاد گل‌فشان‌ها نیز می‌تواند موج سونامی ایجاد کند. آتشفشان‌های بستر دریا نیز قابلیت ایجاد امواج سونامی را دارند.

همچنین برخورد شهاب‌سنگ‌های بزرگ به داخل دریاها و اقیانوس‌ها می‌تواند سبب تشکیل موج سونامی شود. اما دو دلیل عمده‌ی ایجاد سونامی در دریاها و اقیانوس‌ها، زمین‌لرزه‌ و زمین لغزه هستند.

 

 

نحوه مقابله با سونامی

 

از آنجا که سونامی یک حادثه غیرقابل پیشگیری و در بسیاری از موارد یک حادثه غیر قابل پیش‌بینی است، برپایی و توسعه‌ی یک سیستم پایش و هشدار سونامی از اساسی‌ترین کارها برای آگاهی رساندن به مردم درباره‌ی تهدید سونامی است.

آموزش مردم برای درک خطرات سونامی می‌تواند به آمادگی جوامع ساحلی برای دوری جستن از این خطرات کمک زیادی نماید.

ایجاد راه‌های فرار و نشان دادن چگونگی دوری جستن از این خطرات می‌تواند به نجات جان افراد منجر شود. این مسئله به‌ویژه در مناطقی نظیر دریای عمان که زمان کمی برای هشدار وجود دارد بسیار مهم است.

انجام ساخت و سازها در مناطق مرتفع بهترین راه برای دوری جستن از امواج سهمگین سونامی است. در برخی کشورها دیواره‌های دریایی و ساختارهایی که برای مقابله با امواج سونامی ساخته می‌شوند. اما ممکن است این دیواره‌ها در مقابل امواجی که دارای ارتفاع زیادی هستند، کارایی نداشته باشند. بنابراین نباید به چنین ساختارهایی چندان دل بست. حتی ساخت برخی از این سازه‌ها ممکن است در هنگام وقوع سونامی به تخریب بیشتری بیانجامند زیرا آب دریا در هنگام بازگشت با این موانع برخورد کرده و سطح آب برای مدت بیشتری در داخل خشکی بالا می‌ماند.

پیش از هرچیز به خاطر داشته باشید که رخداد سونامی هیچ ارتباطی به شرایط آب و هوایی یا ساعات شبانه‌روز ندارد. سونامی ممکن است در هوای آفتابی یا ابری، شرایط آرام یا توفانی دریا و شب یا روز رخ دهد. بنابراین اگر در سواحل دریای عمان زندگی‌ می‌کنید همواره خود را برای چنین رخدادی آماده نگه دارید.

 

چگونگی مقابله با سونامی به موقعیت شما در دریا و یا خشکی بستگی دارد. اگر شما در شناوری واقع در دریا هستید فرایند زیر را پیگیری نمایید:

 

·       اگر شما در فاصله دوری از ساحل قرار دارید و متوجه جابجایی ناگهانی شناور خود در دریا شدید، این مسئله به خاطر عبور موج سونامی از زیر شناور شماست. به سرعت این مسئله را به هر طریق ممکن به نزدیک‌ترین اداره بندر، فرمانداری‌ یا بخشداری و یا مرکز ملی پیش‌بینی و هشدار مخاطرات دریایی اطلاع دهید.

 

·       اگر شناور شما در فاصله زیادی از ساحل قرار دارد، در دریا بمانید و به ساحل وارد نشوید، زیرا امواج سونامی در دریای عمیق تأثیرگذار نیستند بلکه در سواحل موجب ایجاد جریان‌ها و امواج سهمگین می‌شوند.

 

·       اگر شناور شما در فاصله کمی تا ساحل قرار دارد به سمت بخش‌های عمیق‌تر دریا بروید.

 

·       اگر شناور شما در ساحل، در بندر و یا در لنگر‌گاه قرار دارد و امکان یا زمان جابجایی آن وجود ندارد، فوراً آن‌را ترک کرده و به مرتفع‌ترین نقطه قابل دسترس فرار کنید. به فکر نجات شناور خود نباشید زیرا امواج و جریان‌های سونامی آن‌ را به سرعت نابود خواهد کرد و ممکن است در این میان جان شما به خطر بیفتد.

 

اگر شما در ناحیه ساحلی و در خشکی هستید:

 

·       به محض اینکه زلزله‌ای را حس کردید، ابتدا خود را از زلزله مصون نگه دارید و پس از اتمام جنبش زمین، بلافاصله خود را به بلندترین نقطه در دسترس به سمت خشکی برسانید. به هیچ‌عنوان منتظر اعلام هشدار سونامی از سوی مقامات مسئول نشوید زیرا زلزله خودش مهمترین اعلام هشدار وقوع سونامی است.

 

 

·       اگر منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کنید مسطح است، به سمت داخل خشکی و با تمامی سرعت فرار کنید و تا آنجا که می‌توانید از دریا دور شوید. به مسیر‌های فرار که از سوی مرکز ملی پیش‌بینی و هشدار مخاطرات دریایی در سواحل نصب شده است توجه نمایید.

 

·       حتی اگر شما زلزله‌ای را حس نکردید و متوجه عقب‌نشینی ناگهانی دریا و یا کف کردن بدون دلیل سطح آب دریا شدید، مطمئن باشید چند دقیقه بیشتر فرصت برای نجات جان خود و اطرافیانتان ندارید. به سرعت ساحل را ترک کرده و به سمت بلند‌ترین ناحیه در خشکی فرار کنید.

 

 

 

 تابلوی مسیر فرار از سونامی

 

·       اگر امواج سونامی به شما بسیار نزدیک هستند، به بالای ساختمان‌های بتنی یا حتی درختان بزرگ که در دسترس باشد بروید.

 

·       اگر گرفتار امواج سونامی شدید، تا آنجا که می توانید خونسردی خود را حفظ نموده و خود را به یک شی‌ شناور قابل اطمینان بچسبانید.

 

·       سواحل دریای عمان و حتی تنگه هرمز ممکن است تحت‌تأثیر سونامی‌هایی که منشأ آنها نه در گسل مکران بلکه مناطق دور دست‌تر باشد قرار گیرند. بنابراین همواره به هشدار‌های سونامی که از منابع رسمی اعلام می‌شود توجه نموده و آنها را جدی بگیرید و در صورت اعلام به بلندترین ناحیه‌ی در دسترس فرار کنید.

 

 

 
سونامی در دریای خزر
سونامی در دریای عمان
 

 

 

مخاطرات سونامی
 
مخاطرات سونامی

 سونامی یک موج بلند است که پریود آن از چند دقیقه تا چند ساعت تغییر می‌کند. طول موج سونامی ممکن است چند صد کیلومتر تا چند هزار کیلومتر باشد. ارتفاع موج سونامی در داخل دریا و دور از ساحل بسیار کم است و معمولاً‌ از روی کشتی قابل تشخیص نیست.  پدیده‌های مختلفی می‌توانند باعث تشکیل موج سونامی شوند. اما محیط تشکیل سونامی نیز اهمیت دارد. سونامی در دریاهای کم عمق تشکیل نمی‌شود.

جابه جایی گسل‌های بزرگ در بستر دریاها و اقیانوس‌ها و ایجاد زمین‌لرزه‌ای بزرگ می‌تواند موج سونامی ایجاد کند. اگر حرکت گسل به گونه‌ای باشد که اختلاف ارتفاع عمودی ایجاد کند و ضربه‌ی حاصل بر آب در بستر به اندازه‌ی کافی بزرگ باشد، موج سونامی تشکیل می‌شود. بنابراین امواج سونامی معمولاً توسط زمین‌لرزه‌های بزرگ ( 7 ریشتر و بزرگتر از آن ) ایجاد می شوند.  

 

 

 

 

چگونگی شکل گیری موج سونامی 

 

یکی دیگر از دلایل ایجاد موج سونامی، ریزش حجم زیادی از رسوبات در بستر دریا یا زمین‌لغزه است. همان طور که در دامنه‌ی پرشیب کوه‌ها زمین‌لغزه و ریزش کوه اتفاق می‌افتد، در بستر پرشیب دریاها و اقیانوس‌ها نیز ممکن است این پدیده رخ دهد. در صورتی که حجم زیادی از رسوبات به طور ناگهانی جابه جا شوند، موج سونامی ایجاد می‌شود.

 

 

نحوه ایجاد سونامی در اثر  زمین لغزش

 

در اقیانوس‌ها جزایر بسیاری وجود دارند که دارای ارتفاع زیاد و سطح مقطع کوچک هستند،‌ اگر جزیره‌ی بشکند و ریزش کند، موج سونامی بسیار بزرگ ایجاد خواهد کرد. گهگاه گازهای جمع شده در لایه‌های رسوبی از محل شکستگی‌ها فوران می‌کنند (گل فشان). فوران ناگهانی و با حجم زیاد گل‌فشان‌ها نیز می‌تواند موج سونامی ایجاد کند. آتشفشان‌های بستر دریا نیز قابلیت ایجاد امواج سونامی را دارند.

همچنین برخورد شهاب‌سنگ‌های بزرگ به داخل دریاها و اقیانوس‌ها می‌تواند سبب تشکیل موج سونامی شود. اما دو دلیل عمده‌ی ایجاد سونامی در دریاها و اقیانوس‌ها، زمین‌لرزه‌ و زمین لغزه هستند.

 

 

نحوه مقابله با سونامی

 

از آنجا که سونامی یک حادثه غیرقابل پیشگیری و در بسیاری از موارد یک حادثه غیر قابل پیش‌بینی است، برپایی و توسعه‌ی یک سیستم پایش و هشدار سونامی از اساسی‌ترین کارها برای آگاهی رساندن به مردم درباره‌ی تهدید سونامی است.

آموزش مردم برای درک خطرات سونامی می‌تواند به آمادگی جوامع ساحلی برای دوری جستن از این خطرات کمک زیادی نماید.

ایجاد راه‌های فرار و نشان دادن چگونگی دوری جستن از این خطرات می‌تواند به نجات جان افراد منجر شود. این مسئله به‌ویژه در مناطقی نظیر دریای عمان که زمان کمی برای هشدار وجود دارد بسیار مهم است.

انجام ساخت و سازها در مناطق مرتفع بهترین راه برای دوری جستن از امواج سهمگین سونامی است. در برخی کشورها دیواره‌های دریایی و ساختارهایی که برای مقابله با امواج سونامی ساخته می‌شوند. اما ممکن است این دیواره‌ها در مقابل امواجی که دارای ارتفاع زیادی هستند، کارایی نداشته باشند. بنابراین نباید به چنین ساختارهایی چندان دل بست. حتی ساخت برخی از این سازه‌ها ممکن است در هنگام وقوع سونامی به تخریب بیشتری بیانجامند زیرا آب دریا در هنگام بازگشت با این موانع برخورد کرده و سطح آب برای مدت بیشتری در داخل خشکی بالا می‌ماند.

پیش از هرچیز به خاطر داشته باشید که رخداد سونامی هیچ ارتباطی به شرایط آب و هوایی یا ساعات شبانه‌روز ندارد. سونامی ممکن است در هوای آفتابی یا ابری، شرایط آرام یا توفانی دریا و شب یا روز رخ دهد. بنابراین اگر در سواحل دریای عمان زندگی‌ می‌کنید همواره خود را برای چنین رخدادی آماده نگه دارید.

 

چگونگی مقابله با سونامی به موقعیت شما در دریا و یا خشکی بستگی دارد. اگر شما در شناوری واقع در دریا هستید فرایند زیر را پیگیری نمایید:

 

·       اگر شما در فاصله دوری از ساحل قرار دارید و متوجه جابجایی ناگهانی شناور خود در دریا شدید، این مسئله به خاطر عبور موج سونامی از زیر شناور شماست. به سرعت این مسئله را به هر طریق ممکن به نزدیک‌ترین اداره بندر، فرمانداری‌ یا بخشداری و یا مرکز ملی پیش‌بینی و هشدار مخاطرات دریایی اطلاع دهید.

 

·       اگر شناور شما در فاصله زیادی از ساحل قرار دارد، در دریا بمانید و به ساحل وارد نشوید، زیرا امواج سونامی در دریای عمیق تأثیرگذار نیستند بلکه در سواحل موجب ایجاد جریان‌ها و امواج سهمگین می‌شوند.

 

·       اگر شناور شما در فاصله کمی تا ساحل قرار دارد به سمت بخش‌های عمیق‌تر دریا بروید.

 

·       اگر شناور شما در ساحل، در بندر و یا در لنگر‌گاه قرار دارد و امکان یا زمان جابجایی آن وجود ندارد، فوراً آن‌را ترک کرده و به مرتفع‌ترین نقطه قابل دسترس فرار کنید. به فکر نجات شناور خود نباشید زیرا امواج و جریان‌های سونامی آن‌ را به سرعت نابود خواهد کرد و ممکن است در این میان جان شما به خطر بیفتد.

 

اگر شما در ناحیه ساحلی و در خشکی هستید:

 

·       به محض اینکه زلزله‌ای را حس کردید، ابتدا خود را از زلزله مصون نگه دارید و پس از اتمام جنبش زمین، بلافاصله خود را به بلندترین نقطه در دسترس به سمت خشکی برسانید. به هیچ‌عنوان منتظر اعلام هشدار سونامی از سوی مقامات مسئول نشوید زیرا زلزله خودش مهمترین اعلام هشدار وقوع سونامی است.

 

 

·       اگر منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کنید مسطح است، به سمت داخل خشکی و با تمامی سرعت فرار کنید و تا آنجا که می‌توانید از دریا دور شوید. به مسیر‌های فرار که از سوی مرکز ملی پیش‌بینی و هشدار مخاطرات دریایی در سواحل نصب شده است توجه نمایید.

 

·       حتی اگر شما زلزله‌ای را حس نکردید و متوجه عقب‌نشینی ناگهانی دریا و یا کف کردن بدون دلیل سطح آب دریا شدید، مطمئن باشید چند دقیقه بیشتر فرصت برای نجات جان خود و اطرافیانتان ندارید. به سرعت ساحل را ترک کرده و به سمت بلند‌ترین ناحیه در خشکی فرار کنید.

 

 

 

 تابلوی مسیر فرار از سونامی

 

·       اگر امواج سونامی به شما بسیار نزدیک هستند، به بالای ساختمان‌های بتنی یا حتی درختان بزرگ که در دسترس باشد بروید.

 

·       اگر گرفتار امواج سونامی شدید، تا آنجا که می توانید خونسردی خود را حفظ نموده و خود را به یک شی‌ شناور قابل اطمینان بچسبانید.

 

·       سواحل دریای عمان و حتی تنگه هرمز ممکن است تحت‌تأثیر سونامی‌هایی که منشأ آنها نه در گسل مکران بلکه مناطق دور دست‌تر باشد قرار گیرند. بنابراین همواره به هشدار‌های سونامی که از منابع رسمی اعلام می‌شود توجه نموده و آنها را جدی بگیرید و در صورت اعلام به بلندترین ناحیه‌ی در دسترس فرار کنید.

 

 

 
سونامی در دریای خزر
سونامی در دریای عمان
 

 

 

کلیه حقوق این پورتال متعلق به پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی است.
طراحی پورتال و بهینه سازی (SEO) : شرکت راهبر