مرکز ملی تحقیقات جنوبگان
بستری ملی برای توسعه و هماهنگی تحقیقات علمی، همکاری‌های بین‌المللی و توسعه ظرفیت‌های پژوهشی جمهوری اسلامی ایران در جنوبگان
جنوبی‌ترین نقطه زمین؛ آزمایشگاهی طبیعی برای علم
بر اساس معاهده جنوبگان مصوب ۱۹۵۹ میلادی، جنوبگان تمام محدوده جنوبی‌تر از عرض جغرافیایی ۶۰ درجه جنوبی را در بر می‌گیرد؛ منطقه‌ای گسترده شامل قاره جنوبگان، اقیانوس جنوبی، صفحات یخی، آب‌ها و جزایر واقع در این محدوده.
قاره جنوبگان با مساحتی حدود ۱۴ میلیون کیلومتر مربع، یکی از بزرگ‌ترین پهنه‌های خشکی زمین و یکی از مهم‌ترین مناطق مورد مطالعه در علوم اقلیمی، اقیانوس‌شناسی، علوم جوی، یخ‌شناسی و زیست‌شناسی است.
اهمیت فزاینده جنوبگان سبب شده است کشورهای متعددی در جهان، مراکز ملی تحقیقات قطبی خود را برای توسعه فعالیت‌های علمی، آموزش نیروی انسانی و گسترش همکاری‌های بین‌المللی ایجاد کنند.
مرکز ملی تحقیقات جنوبگان
مرکز ملی تحقیقات جنوبگان با هدف همگام شدن علمی و عملیاتی فعالیت‌ها در زمینه قاره جنوبگان، در سال ۱۳۹۲ در پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی تأسیس شد و در سال ۱۳۹۳ به عضویت کمیته علمی تحقیقات جنوبگان SCAR درآمد.
این مرکز به انجام مطالعات در زمینه‌های حقوقی، اقتصادی، ویژگی‌های محیطی و فعالیت ایستگاه‌های تحقیقاتی در جنوبگان می‌پردازد و توسعه ظرفیت‌های علمی و عملیاتی کشور در این حوزه را دنبال می‌کند.
هدف اصلی مرکز، ایجاد و توسعه ظرفیت علمی کشور برای شناخت، مطالعه و حضور مؤثر در عرصه تحقیقات جنوبگان و گسترش تعاملات علمی در سطح ملی و بین‌المللی است.
اهداف اصلی
تحقیقات علمی
انجام مطالعات در زمینه‌های حقوقی، اقتصادی، محیطی و علمی مرتبط با جنوبگان.
همکاری بین‌المللی
مشارکت در نشست‌ها و کارگاه‌های تخصصی بین‌المللی و توسعه همکاری با کشورهای دارای پایگاه تحقیقاتی.
آموزش و تربیت نیروی انسانی
توسعه آموزش‌های تخصصی و تربیت نیروی انسانی مورد نیاز برای فعالیت در علوم جنوبگان.
فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی
جلب مشارکت دانشگاهیان و پژوهشگران کشور و گسترش آگاهی علمی درباره جنوبگان.
اهمیت تحقیقات در جنوبگان
جنوبگان تنها یک پهنه یخی دورافتاده نیست؛ این منطقه نقش مهمی در شناخت گذشته و آینده اقلیم، اقیانوس‌ها، زیست‌بوم‌ها و نظام زمین ایفا می‌کند.
تغییرات اقلیمی
یخ‌های جنوبگان اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخچه اقلیمی زمین ارائه می‌کنند و تغییرات این منطقه می‌تواند بر سطح دریاها و الگوهای آب‌وهوایی جهانی تأثیرگذار باشد.
تنوع زیستی
جنوبگان زیستگاه گونه‌هایی منحصربه‌فرد است. مطالعه سازگاری این موجودات با شرایط بسیار سخت، شناخت ما را از تنوع زیستی و سازوکارهای حیات افزایش می‌دهد.
منابع طبیعی
مطالعه علمی منابع طبیعی و ویژگی‌های زمین‌شناختی جنوبگان یکی از حوزه‌های مهم پژوهشی است؛ هرچند فعالیت در این زمینه تابع محدودیت‌ها و مقررات بین‌المللی و زیست‌محیطی است.
همکاری بین‌المللی
تحقیقات جنوبگان ماهیتی بین‌المللی دارد و همکاری علمی میان کشورها می‌تواند زمینه‌ساز تبادل داده، دانش، فناوری و تجربه‌های تخصصی باشد.
پیشرفت علمی و فناوری
شرایط منحصربه‌فرد جنوبگان فرصت‌های بی‌نظیری برای توسعه روش‌های علمی، فناوری‌های جدید و راهکارهای نوین پژوهشی فراهم می‌کند.
دستاوردهای علمی و پژوهشی
همکاری ایران و روسیه
Antarctic Polar Lows and their Role in The Ocean-Ice-Atmosphere System
عملیاتی کردن مدل عددی Polar-WRF
راه‌اندازی و عملیاتی‌سازی مدل عددی جوی تخصصی برای مطالعات و شبیه‌سازی‌های مرتبط با مناطق قطبی.
مقالات و مطالعات منتشرشده
Spatiotemporal patterns of polar low activity over the Southern Ocean
Farjami, H., & Kazemi, A. F. (2024).
Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 129(4), e2023JD039832.
Assessing the Role of Heat Flux in Polar Low Activity in the Southern Ocean
Farjami, H., & Kazemi, A. F. (2024). Journal of Geophysical Research. (Under review)
Antarctic Wind Field Anomalies and Polar Lows
Farjami, H. and Esmaeili, M. (2023). Journal of Oceanography, 13(52), 64–75.
همکاری با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی
نشست‌های علمی ـ تخصصی
تبیین ظرفیت‌ها و راهبردهای تحقیقاتی در جنوبگان
برگزاری نخستین نشست علمی ـ تخصصی با حضور متخصصان حوزه قطب و ارائه تجربیات علمی و میدانی.
- رونمایی از نخستین کتاب «سفر به جنوبگان، قاره یخی»
- دعوت از پژوهشگران و متخصصان شمالگان و جنوبگان برای ارائه تجربیات حضور و زیست در قطبین
تشریح فعالیت‌های انجام‌شده و پیش‌رو در جنوبگان
برگزاری دومین نشست علمی ـ تخصصی در اسفندماه ۱۴۰۲ با محوریت فعالیت‌های انجام‌شده و برنامه‌های پیش‌رو.
توسعه ساختارهای راهبردی
انجام مقدمات ایجاد کمیته تخصصی راهبردی برای بررسی ایجاد پایگاه و توسعه تحقیقات در جنوبگان.
فعالیت‌های بین‌المللی
توسعه حضور علمی کشور در حوزه قطب جنوب از طریق ارتباط و تعامل با مجامع علمی و تخصصی بین‌المللی و مشارکت در برنامه‌ها و نشست‌های مرتبط.
چالش‌های تحقیقات در جنوبگان
فعالیت پژوهشی در جنوبگان با مجموعه‌ای از چالش‌های علمی، فنی، لجستیکی، حقوقی و زیست‌محیطی همراه است.
شرایط آب‌وهوایی سخت
دمای بسیار پایین، بادهای شدید و شرایط جوی دشوار، انجام فعالیت‌های پژوهشی را با محدودیت‌های جدی مواجه می‌کند.
دسترسی محدود
فاصله جغرافیایی زیاد و دشواری حمل‌ونقل تجهیزات و نیروی انسانی، نیازمند برنامه‌ریزی و هزینه‌های قابل توجه است.
چالش‌های فنی و تجهیزاتی
تجهیزات مورد استفاده باید برای کار در دماهای بسیار پایین و شرایط محیطی نامساعد طراحی و آماده‌سازی شوند.
مسائل حقوقی و بین‌المللی
فعالیت در جنوبگان در چارچوب معاهدات، توافقنامه‌ها و پروتکل‌های بین‌المللی انجام می‌شود و نیازمند شناخت و رعایت دقیق الزامات مربوطه است.
حفاظت از محیط زیست
حساسیت بالای اکوسیستم جنوبگان ایجاب می‌کند فعالیت‌های پژوهشی با کمترین اثر محیط‌زیستی و با رعایت الزامات حفاظتی انجام شوند.
راهکارهای پیشنهادی برای توسعه فعالیت‌ها
توسعه فناوری‌های مقاوم
استفاده از تجهیزات و فناوری‌های مناسب برای شرایط سخت و دماهای پایین جنوبگان.
گسترش همکاری‌های بین‌المللی
بهره‌گیری از ظرفیت همکاری با کشورهای دارای پایگاه‌ها و زیرساخت‌های تحقیقاتی قطبی.
برنامه‌ریزی دقیق لجستیکی
برنامه‌ریزی برای حمل‌ونقل، تأمین تجهیزات، شرایط اضطراری و نیازهای پشتیبانی.
آموزش و آماده‌سازی پژوهشگران
آموزش نیروی انسانی برای فعالیت علمی و عملیاتی در شرایط خاص محیط جنوبگان.
حفاظت از محیط زیست
رعایت الزامات محیط‌زیستی و استانداردهای بین‌المللی در تمامی فعالیت‌های پژوهشی.
استفاده از داده‌های ماهواره‌ای
بهره‌گیری از داده‌های ماهواره‌ای برای پایش شرایط محیطی و جوی و بهبود برنامه‌ریزی پژوهشی.
توسعه دانش جنوبگان، گامی در مسیر شناخت بهتر زمین
مرکز ملی تحقیقات جنوبگان با تکیه بر ظرفیت‌های پژوهشی، آموزشی و بین‌المللی، توسعه فعالیت‌های علمی کشور در این حوزه را دنبال می‌کند.
ارتباط با مرکز ملی تحقیقات جنوبگان
مسئول مرکز: دکتر حسین فرجامی 
نشانی: تهران، خیابان فاطمی غربی، خیابان اعتمادزاده، پلاک ۳
تلفن: ۶۶۹۴۴۸۷۳-۰۲۱ داخلی ۲۸۹ - ۳۲۰
پست الکترونیک:
h.farjami@inio.ac.ir